آموزش عروض و قافیه

کارگاه آموزش عروض و قافیه

کارگاه آموزش عروض و قافیه

دوره‌ی جامع آموزش عروض و قافیه در مجموعه‌ی ما به زبان ساده و شیرینی برگزار می‌شود. همیشه گفته‌ام، کلاسِ عروض ، کلاس بزن و برقص است و موسیقی، نه کلاسِ جدول‌کشی‌های خُشک و سردردآور!

در این دوره تمام قواعد عروض و قافیه آموزش داده می‌شود و شما بر وزن شعر به شکل سماعی مسلط می‌شوید.

 

مزایای آموزش سماعی عروض و قافیه

شاید بپرسید، چرا باید بر وزن شعر به شکل سماعی مسلط شوم؟ یا بپرسید، در کل آموزش وزن شعر به شکل سماعی چیست و چگونه است؟

پاسخ این سوال‌ها کمی به دلیلِ حضور شما ارتباط دارد.

  • اگر محصل هستید و به خاطر امتحانات قصد دارید عروض را یاد بگیرید، باید بگویم دیگر از جدول‌کشی‌ها راحت می‌شوید. و در طی چند ثانیه می‌توانید با یک یا دو بار خواندنِ یک بیت وزنش را تشخیص دهید.
  • اگر شاعر هستید، یا قصد دارید شاعر باشید، و در حوزه‌ی شعر کلاسیک هم بنویسید، شما باید باید باید وزن شعر را به شکل سماعی بدانید. حتا بیشتر از این که نامِ وزن‌ها به کارتان بیاید، شکل سماعیِ آن‌ها باید برای شما مهم باشد.
  • و اگر مخاطبِ شعر هستید و فقط از مطالعه‌ی شعرها می‌خواهید لذتِ بیشتری ببرید، باید بگویم شما هرچه بیشتر درباره‌ی هنر و ادبیات و شعر و فن شعر بدانید، از برخورد با آثارِ خوب لذتِ بیشتری خواهید برد. پس اگر طالبِ لذتِ بیشتر از شعر خواندن هستید، تا می‌توانید آگاهیِ خودتان را نسبت به شعر و هنر و فلسفه بالاتر ببرید.

 

اگر علاقه به نوشتن یا مطالعه‌ی شعرهای کلاسیک داشته باشید، اولین ابزارِ موردِ نیازِ شما عروض و قافیه ست.

در بین جلسات تمرین‌هایی به شما داده می‌شود که اگر تمرین‌ها رو درست انجام دهید، تسلطِ خوبی بر وزن شعر به صورت سماعی پیدا خواهید کرد.

اساسِ یادگیریِ ما بر تمرینِ شنیداری بنا شده اما تمام تئوری‌های مربوط به وزن و قافیه نیز گفته می‌شود.

عروض و قافیه ، درواقع همان پایه‌ی اصلیِ موسیقی کلمات در شعر کلاسیک است. پایه به چه معنا؟ به این معنا که کلمات بر روی آن سوار شده‌اند.

برای این دوره‌ی آموزشی، جزوه‌ی کاملی هم در اختیار شما قرار می‌گیرد و تمام قواعد عروض و قافیه به شکل کاملی گفته می‌شود.

 

(جلسات به صورت آنلاین و ویدیوکال برگزار می‌شود)

 

برای ثبت‌نام می‌توانید از طریق تماس یا واتساپ با ما ارتباط داشته باشید.

 

09304131628

ارتباط در واتساپ

(کافی‌ست روی ارتباط در واتساپ کلیک کنید تا به صفحه‌ی مورد نظر منتقل شوید)

 

دیدگاه هنرجویان دوره‌های پیش کارگاه آموزش عروض و قافیه سماعی :

 

 

برای آشنایی با مدرس کارگاه عروض و قافیه اینجا کلیک کنید

اینستاگرام مدرس

 

برنامه کارگاه آموزش عروض و قافیه سماعی

جلسه‌ی اول: قواعد قافیه، تمرین سماعی بر وزن مستفعلن

جلسه‌ی دوم: اندازه‌گیری کمیت هجاها، تمرین بر وزن فعولن فعولن فعولن فعولن

جلسه‌ی سوم: اختیارات وزنی و شاعری، تمرین بر وزن رباعی

جلسه‌ی چهارم: توضیحاتی درباره‌ی نام وزن‌ها، تمرین سماعی عروض بر چند وزن متداول دیگر

جلسه‌ی پنجم: تمرین سماعی عروض به شکل گروهی

جلسه‌ی ششم: تمرین سماعی عروض به شکل گروهی

 

 

تمرین شنیداری وزن مستفعلاتن مستفعلاتن (مستفعلن فع مستفعلن فع)
آموزش سماعی وزن شعر

 

کارگاه آموزش وزن شعر

 

مطالبی درباره‌ی عروض و قافیه که شاید برای شما جالب باشد:

مطلب زیر از مقاله‌ی تأملات تاریخی در عروض و قافیه شعر فارسی نوشته‌ی فضیلت بهبهانی محمود برداشته شده است. مطالعه‌ی این مطلب برای شما ضروری نیست. در صورت علاقه پیشنهاد می‌کنم کتاب نگاهی به عروض نوشته‌ی سیروس شمیسا را مطالعه کنید.

آنچه امروز اهميت فراوان دارد، تبيين و تحليل وزن و قافيه بر پاية آواشناسي است.
اين شيوه ما را ياري ميكند كه افزون بر حفظ و نگهداري فرهنگ و اصطلاحات ديرينه و احاطه و اشراف بر آنها، در آموزش و آموختن آنها راهي علميتر و سادهتر را برگزينيم و بدانيم كه آنچه در وزن و قافيه به عنوان «ضرورات شعري »، «اختيارات شاعري» و «عيوب قافيه» شناخته ميشود در واقع معادلها و همترازهايي در خور بررسي آواشناسي هستند. اگر اختيارات شاعري را آن ميدانيم كه شاعر از دو صورت ممكن، هر كدام را كه به كار برد، شعر، صحيح باشد و در وزن خلل وارد نگردد (شميسا،
آشنايي با عروض، ص44(؛ بيگمان بايد بررسي و پاسخ به چرائي و چگونگي آن را در
آواشناسي تاريخي جستجو كرد.

کارگاه آموزش عروض و قافیه

همترازيها و معادل سازيها در هجاها و به تبعِ آن، در پايهها يا اركان عروضي
نمود مييابد. بدين سان كه هجاها يا پايههاي مقارن از نظر تعداد هجا و امتداد و
ترتيب، اندكي اختلاف دارند، به گونهاي كه ميتوان يكي را همتراز ديگري دانست .
گفتارها و جستارهايي كه در عروض و قافيه وجود دارد، جهت آوائي دارد و تنها
در بخش كوچكي از قافيه، جنبة معنايي اجزاء سخن به گونهاي حاشيهاي و كناري مورد
بحث و بررسي قرار ميگيرد. همترازهاي عروضي يا اختيارات شاعري نيز، كاملاً جنبة
آوائي دارد.

دوره آموزش عروض و قافیه

يكي از پديدههاي عروضي كه از ديرباز مورد توجه اديبان و سخنوران بوده است؛
همتراز قرار دادن هجاهاي كوتاه و بلند و كشيده در آخر مصرعها ميباشد. اين پديده
نيز در حوزة «توانش گفتاري» در خور بررسي است. كشش مصوتها، تحت تأثير بافتي
كه در آن قرار ميگيرند تغيير ميكند .
اينكه خواجه نصير طوسي ميگويد: «آخر هيچ شعر نه به تازي و نه به پارسي متحرّك نشايد؛ چنانكه اولش سان نيايد. اين جمله بايد مقرّر باشد تا در تقطيع اشعار عتبار كرده شود ». به دليل تغيير كشش مصوتها در بافت شعر است، اگر چه به طور
طبيعي هجاي آخر هر مصراع، بلند ميباشد؛ از اين روي، بافتي كه مصوت هجاي كوتاه
در آن قرار ميگيرد ايجاب ميكند كه مصوت مذكور، همتراز هجاي بلند كشيده شود.
چنانكه در بيت زير :
سرو را ماني و ليكن سرو را رفتار نه ماه را ماني و ليكن ماه را گفتار نيست
(سعدي)
مصوت پايان «نه»، كوتاه است كه كشيده ميشود تا هجاي آن همتراز هجاي بلند
گردد. در تبديل هجاي كشيدة پايان مصراع به بلند نيز بايد «توانش گفتاري» را مؤثر
دانست. افزون بر اين، چون هجاي كشيده به دو هجاي بلند و كوتاه بدل مي شود و
هجاي كوتاه به مصوت كوتاه پايان ميپذيرد و آخرين هجاي مصراع بايد به سكون
ختم شود، از اين روي، هجاي كشيده به هجاي بلند تبديل ميشود. اين پديده را برخي
از نويسندگان كتابهاي عروض بدين گونه نيز بيان كردهاند: «افزايش يك يا دو حرف
صامت در آخر مصاريع به هنگام تقطيع ساقط ميگردد ». (عبدالهي، ص25 .(يا «به كار بردن
يك يا دو حرف صامت به پايان مصاريع، اضافه بر اوزان عروضي، تغييري در وزن شعر
حاصل نميكند». يا وقف متكلّم بر منتهاي صورت باشد نه بر عين حرف و منتهاي
)2 )صوت، هر آينه سكون باشد؛ پس درست شد كه وقف بر حرف متحرّك محال
. بود.

آموزش وزن شعر

بنابراين آنچه براي پايان دادن به مصراع ضرورت دارد وجود يك هجاي بلند است.
در هجاهاي كشيده ميتوان از يك هجا، يك يا دو همخوان [صامت] را حذف كرد
بيآنكه به موجوديت آن لطمهاي وارد آيد؛ به عنوان مثال، اگر از هجاي برف /barf /دو
همخوان [صامت] آخر آن را بيندازيم باز هم هجاي /ba ،/ كه در واژة /bale /نيز ديده
ميشود، باقي ميماند.(ثمره، ص1368 …(بايد توجه داشت كه لازمة وجودي هجا به هيچ
وجه، معنيدار بودن آن نيست… در عروض فارسي كه اساس آن بر تعداد هجا و بلندي
و كوتاهي آن نهاده شده، ميبينيم كه تعداد واكهها [مصوتها] در هر يك از دو مصراع يك بيت، مساوي است، در حاليكه تعداد همخوانها [صامتها] در دو مصراع ممكن
)3 )است متفاوت باشد.
ناگزير بودن همترازي مصوتهاي مصراعهاي يك بيت و امكان ناهمترازي
صامتها، نظرية هجايي بودن وزن شعر فارسي كهن را به رغم وجود نظريه هاي ديگر
)4 )تقويت ميكند.
گاهي در شعر، هجاي كوتاه همتراز هجاي بلند ميآيد. براي بررسي اين پديده به
مصاديق آن اشاره ميكنيم :
1ـ مستفعلن (– U (- همتراز مفاعلن (U -U (-ميآيد. مانند پاية سوم مصراعهاي
اين بيت :
گر اسب نيست استر و نه خر تو هم چون او نه مردمي، نه ديو، يكي ديو مردمي
(ناصر خسرو)
كه «نه خر تو هم» بر وزن «مفاعلن» با هجا نوشته «U-U «-و «كي ديومر» بر وزن
«مستفعلن» با هجا نوشته «- -U «-ميباشد. يا پاية اول مصراعهاي اين بيت :
تو مست خواب نوشين تا بامداد بر من شبها رود كه گويي هرگز سحر نباشد
(سعدي)

کارگاه آموزش عروض و قافیه

كه «تو مست خوا» بر وزن «مفاعلن» (با هجا نوشته U – U (- و «شبها رود» بر
وزن «مستفعلن» (با هجا نوشتة–U (-ميباشد .
2ـ فعلاتن (UU (- – همتراز فاعلاتن (-U (- – ميآيد مانند پايههاي نخست
مصراعهاي اين بيت :
دانش و خواسته است نرگس و گل كه به يك جاي نشكفند به هم
كه «دانش و خوا» بر وزن «فاعلاتن» (با هجا نوشته -U (–و كه به يك جا بر وزن
«فعلاتن (» با هجا نوشتة UU(–ميباشد .
يا ياد باد آن كه زما وقت سفر ياد نكرد به وداعي دل غمديدة ما شاد نكرد
(حافظ)
كه «ياد باد آن» بر وزن «فاعلاتن» با هجا نوشتة «-U «–و «به وداعي» بر وزن
«فعلاتن» با هجا نوشتة «UU «–ميباشد .
اين مجموعه نشان ميدهد كه هجاي كوتاه را ميتوان همتراز هجاي بلند آورد.

کارگاه آموزش عروض و قافیه

هجاهاي كوتاهي كه در اين ابيات در برابر هجاي بلند قرار دارند؛ سه دسته اند؛ دستة
نخست كه در بيشتر موارد به كار رفته است، آنهايي هستند كه «هاء غيرملفوظ» در پايان
آنها قرار دارد مانند «نه »، «كه »، «به» و «نه» (در زبان پهلوي به صورت «nē «بوده (معين،
ذيل «نه») و «كه» در زبان پهلوي و در قديم «ki «تلفّظ ميشده است(همان، ذيل كه) و
بالاخره «به» نيز در قديم «bē «تلفّظ ميشده است ). گذشته از جنبة تاريخي، از نظر
آوائي نيز چنانكه گفتيم تفاوت مصوت كوتاه و بلند در كميت آنها نيست بلكه در
واجگاه آنهاست، بنابراين ميتوان هجاي كوتاه را از نظر كميت كشش، همتراز هجاي
بلند آورد. و از ديگر سوي، طول مصوت را ميتوان به دلخواه،كم و زياد كرد. زيرا
كشش در پارهاي از زبانها، مانند عربي و انگليسي يك عامل فونولوژيكي (واجشناسي)
است، يعني كم و زياد شدن آن موجب تقابل معنائي ميگردد. چنانكه در دو واژة
انگليسي «ship , sheep) «كشتي و گوسفند) نيز ديده ميشود. و اين تفاوت معنائي به
علت وجود دو «I «با كشش متفاوت است كه در واژة اول،كوتاه و در دومي، بلند است.
در برخي ديگر از زبانها، مانند فارسي، كشش چنين نقشي ندارد و صرفاً يك عامل
فونتيكي (آواشناسي) به حساب ميآيد؛ يعني آنچه به واكه هاي (مصوتهاي) فارسي،
نقش تمايزدهندگي يا ايجاد تقابل معنايي ميبخشد تفاوتهاي كيفي است نه كمي (ثمره،
ص102.
دستة دوم، آنهايي هستند كه به صورت ضمه در ضمير «تو» ظاهر ميشوند. ميدانيم
كه «تو» در پهلوي به صورت«tō «تلفّظ ميشده است(معين، ذيل تو)، و از نظر تاريخي يك هجاي بلند به شمار ميرفته است و چنانكه گفتيم از نظر آوائي نيز مي تواند تحت
تأثير بافتي كه در آن قرار ميگيرد، تغيير يابد.(ثمره، ص102(
دستة سوم، هجاي كوتاهي از يك واژه است. مانند «خَ» در واژة «خبر» كه اين
هجاي كوتاه نيز از نظر آوائي ميتواند مطابق با قاعدة پيشين (كم و زياد كردن كشش
مصوتها به دلخواه) به هجاي بلند تبديل شود .
اصولاً گردش مصوتها يعني كوتاه شدن و بلند شدن آنها در زبانهاي باستاني و
دستگاه صوتي كهن وجود داشته است. «از ويژگيهاي دستگاه صوتي ايران باستان
گردش مصوتهاست و آن، عبارت است از حذف و اثبات و بلند شدن «a «در ريشهها،
پسوندها، پيشوندها، ميانوندها و اجزاي صرفي «ضعيف» در صورتي كه باقي بماند،
ريشه، پسوند، پيشوند، ميانوند و جزء صرفي «افزوده»، و در صورتي كه aبه āبدل شود،
ريشه، پسوند، پيشوند ميانوند و جزء صرفي «بالانده» ناميده ميشود(ابوالقاسمي، صص
52ـ51 (و چنين به نظر ميرسد كه تداوم اين شاخصة زبان ـ با تغيير و بدون تغيير ـ
يكي از علّتهاي آوردن هجاي كوتاه در برابر هجاي بلند در دورههاي شعر دري باشد
كه امروز در تعليم و آموزش عروض يكي از دشواريها به شمار ميرود.

کارگاه آموزش عروض و قافیه

تحول و دگرگوني در زبان در تلفّظ بعضي از واژهها نيز اثرگذاشته و در نتيجه،
نوعي بينظمي را در پي داشته است و اين پديدة تازهاي نيست؛ در بررسي وزن شعر
كهن و ايران باستان نيز اين پديده به چشم ميخورد .
از آثار بازمانده از ايران باستان، گاهان و يشتها، منظوم است؛ به نظر مي رسد كه
بخشهايي از كتيبههاي فارسي باستان نيز منظوم باشد. اشعارگاهان هجايي بوده اند؛
يعني هر بيت از يك شعر، از تعداد معيني از هجاها تشكيل ميشده است.

گاه اول (از يسن 28 تا يسن 34 (از پارههاي سه بيتي تشكيل شده است. هر بيت
16 هجا دارد كه هفت هجا از آن، مصراع اول و نه هجا از آن، مصراع دوم است. گاه
دوم (از يسن 43 تا يسن 46 (از پارههاي پنج بيتي تشكيل شده است. هر بيت يازده
هجا دارد كه چهار هجا از آن، مصراع اول و هفت هجا از آن، مصراع دوم است… درهيچ يك از يسنهاي گاهان، آن طور كه به ما رسيده، نظمي كه در بالا ذكر شد،
مراعات نشده؛ مثلاً در يسنهايي كه مصراع اول بايد هفت هجا داشته باشد، هشت هجا
دارد و مصراع دوم كه بايد نه هجا داشته باشد هشت هجا دارد. اين بينظمي بر اثر
تغييري است كه در تلفّظ برخي از واژهها به وجود آمده است؛ تغيير تلفظ برخي از
كلمات، خود بر اثر آن بوده كه هنگام ثبت آنها زبانگاهان زباني مرده بوده است .
در قافيه نيز مواردي وجود دارد كه از ديرباز مدنظر سخنشناسان و اديبان بوده
است. آنچه به عنوان عيوب قافيه و يا حركات قافيه شناخته شده است از نظر آوائي و
تاريخي در خور تأمل است. چون مبناي قافيه، گفتار است و نه نوشتار؛ بنابراين بررسي
قافيه نيز نياز به تأمل آوائي دارد.

کارگاه آموزش عروض و قافیه

در عيب اكفا، كه از عيوب قافيه است، در اصطلاح ادبيات، واجهاي روي در دو
كلمة هم قافيه در تلفظ كنوني با واجگاهي نزديك به هم ميآيد با آنكه ممكن است
تلفظ تاريخي حرف روي آنها يكسان بوده باشد. امروزه اگر چه واجهاي روي پيشگفته
در نوشتار مختلف هستند،
مانند واج «ك» و «گ» در واژههاي تك و سگ در بيت زير :
ميشنوم كان به هنر تك نماند باد بقاي تو كه آن سگ نماند
(نظامي)
روشن است كه «عيب» اكفا در واجهايي كه واجگاهشان به هم نزديك است پنهانتر
است. چنانكه خواجهنصيرالدين طوسي نيز بدين موضوع اشاره ميكند :
«اختلاف حرف روي… به حرف متباعد مخرج، ظاهرتر و شنيعتر باشد و به حروف
متقارب مخرج، پوشيدهتر تواند بود.» ( طوسي، ص159(
چنانكه گفتيم در دستور زبان نيز بحث ابدال وجود دارد. اگرچه از نظر آواشناسي،
ابدال ميبايست در واجهايي كه واجگاه يكسان يا نزديك به هم دارند، به وجود آيد، اما
اين پديده، به دلايلي كه در اين گفتار نميگنجد تحقّق نيافته است. اكنون به ابدال
واجها در مواردي كه واجگاه آنها، يكتا يا نزديك به هم هستند، اشاره ميكنيم

 

آموزش عروض و قافیه
آموزش وزن شعر
آموزش وزن شعر pdf
آموزش وزن شعر سماعی
آموزش وزن شعر به زبان ساده
آموزش وزن شعر نیمایی
آموزش وزن شعری
آموزش وزن شعر به صورت سماعی
آموزش عروض و قافیه pdf
آموزش عروض سماعی
آموزش عروض شنیداری
آموزش عروض و قافیه به زبان ساده
آموزش عروض به روش سماعی
آموزش عروض در شعر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

The maximum upload file size: 20 مگابایت. You can upload: image, audio, video, document, spreadsheet, interactive, text, archive, code, other. Drop file here